Küresel piyasalarda petrol ve motorin fiyatlarındaki tırmanışın iç piyasaya yansımasını durdurmak isteyen hükümet, vergilendirme sistemine müdahale etti. Pompalara 12 Ağustos tarihi itibarıyla motorinde 5,13 lira, benzinde ise 1,50 lira zam yansıması bekleniyordu. 13 Ağustos’ta Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı, litre başına 7,74 lira düzeyindeki fiili motorin ÖTV’sini ağustos sonuna kadar sıfırladı. Katma Değer Vergisi (KDV) etkisi de hesaplandığında düzenlemenin motorin litre fiyatında yaklaşık 9,29 liralık bir indirim yaratması öngörülüyor.
Beklenen zam furyasını durduran hamle, vergi sıfırlamasıyla birleşince akaryakıt istasyonlarındaki tabelaları doğrudan tüketici lehine değiştirdi.
Düzenleme motorini eşel mobil sisteminin tamamen dışına çıkardı. Uluslararası fiyat hareketlerinin ÖTV üzerinden dengelendiği eski mekanizmanın yerini, önceden belirlenmiş kademeli bir vergi patikası aldı. Benzin ve LPG türü yakıtlarda ise yurt içi rafineri fiyatlarındaki artışların yüzde 25’inin 30 Eylül’e kadar vergiden karşılanacağı eşel mobil sistemi 1 Ekim itibarıyla bitecek.
ÖTV YIL SONUNA KADAR KADEMELİ ARTIRILACAK
Vergisiz dönem sadece ağustos ayıyla sınırlı kalacak. Yeni takvime göre motorin ÖTV’si 1-30 Eylül tarihleri arasında litre başına 3 lira olarak tahsil edilecek. Vergi tutarı ekimde 6 lira, kasımda 9 lira, aralık ayında ise 12 lira olacak. 1 Ocak 2027 tarihinden itibaren rakam 13,9006 liraya yükselecek. Mart ayında alınan kararla zaten 13,9006 lira olarak belirlenen ancak indirimlerle 7,74’e kadar inen ÖTV, yılbaşında tekrar standart seviyesine dönecek.
KÜRESEL PİYASALARDA RAFİNERİ SIKIŞIKLIĞI
Kararın zamanlamasını küresel motorin piyasasında son haftalarda yaşanan sert dalgalanmalar belirledi. ABD ile İran arasındaki görüşmelerin tıkanması ve Hürmüz Boğazı’nın açılmasına dair belirsizlikler petrol fiyatlarını yukarı itti. Brent petrol hafta başında 90 dolara yaklaşırken motorindeki artış ham petrolü de geride bıraktı.
Ağustosun 13’ünde Brent petrol 88 doların, ABD Batı Teksas (WTI) türü petrol ise 82 doların altına inse de rafineri ürünlerindeki kriz çözülemedi. Fiyatların kısa süreli gerilemesinde OPEC’in 2026 küresel petrol talebi artış tahminini günlük 580 bin varile, Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) ise bu yılki daralma beklentisini 1,6 milyon varile düşürmesi rol oynadı. ABD ticari ham petrol stokları 7 Ağustos haftasında 17,4 milyon varil artarak Ocak 2023’ten bu yana en büyük haftalık yükselişini yaşadı. Ancak Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları, Orsk rafinerisinde üretimin durması ve ABD’deki motorin stoklarının 30 yılın en düşük seviyelerine gerilemesi fiyatları yukarıda tutuyor. Reuters verilerine göre ABD’de düşük kükürtlü dizel kontratları yüzde 7,4 yükselirken Avrupa’daki dizel rafinaj marjları yüzde 10 civarında sıçradı.
ENFLASYON HEDEFİ VE BÜTÇE DENGESİ
Türkiye’de taşımacılığın büyük oranda karayoluyla yapılması, motorin maliyetlerini gıdadan sanayiye tüm üretim zincirinin temeline oturtuyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı, tüketiciler ile reel sektör üzerindeki maliyet baskısını hafifleterek dezenflasyon sürecini desteklemeyi amaçlıyor. Atılan adım, küresel enerji maliyetlerindeki artışın enflasyona dönüşmesini vergi indirimleriyle engelleme girişimi olarak okunuyor.
Devlet, eşel mobil sistemiyle aylardır akaryakıt fiyatlarındaki artışı dengelemek için gelirlerinden vazgeçiyordu. Gelir İdaresi Başkanlığı, 5 Mart’tan mayıs başına kadar feragat edilen ÖTV’nin 86 milyar liraya, KDV’nin ise 17 milyar liraya ulaştığını duyurmuştu. Yeni kararla hükümet maliyetin pompaya yansıyan kısmını kısa vadede durdurdu. Eylülden itibaren aylık 3 liralık artışlarla vergi indirimini yavaş yavaş geri alacak. Uluslararası ürün fiyatları veya döviz kuru gerilemediği takdirde, vergi adımları önümüzdeki aylarda tüketiciye yeniden zam olarak yansıyabilir.
Muhabir: Haber Merkezi
